Ова е најголемата промена во начинот на фактурирање во Македонија во последните дваесет години. Овој водич објаснува кој рок важи за Вашата фирма, што точно се менува, што мора да имате пред да почнете и кои се ризиците ако не сте подготвени.
Важна напомена: текстот се базира на Нацрт-предлог законот за електронско фактурирање — предлог што сè уште не е усвоен. Роковите подолу се оние од предлогот и можат да се променат до неговото усвојување. Подзаконските акти, кои ја утврдуваат формата и содржината на документите, се носат во рок од три месеци од влегувањето во сила на законот.
Роковите по фази
Ова е најважната табела во целиот водич. Датумот што важи за Вас зависи од видот на субјектот:
| Од | Кој е опфатен |
|---|---|
| 1 октомври 2026 | Доброволна регистрација. Законот почнува да се применува, но никој сè уште не е обврзан. |
| 1 април 2027 | ДДВ обврзници — правни и физички лица, јавни претпријатија, друштва во државна или општинска сопственост. |
| 1 јули 2027 | Правни лица што не се ДДВ обврзници, но вршат стопанска дејност. |
| 1 октомври 2027 | Буџетски корисници, непрофитни организации, тела под контрола на државата или општините, Народната банка. |
| 1 јануари 2028 | Сите останати субјекти што вршат трансакции. |
Две работи вредат да се запаметат од овој распоред:
- Доброволната регистрација е еднонасочна. Од денот кога ќе се регистрирате доброволно, мора да фактурирате исклучиво преку системот — нема враќање на хартија до почетокот на Вашата фаза.
- По почетниот датум на Вашата фаза, фактура што не е издадена преку системот се смета за неиздадена.
Што се менува кога ќе влезете во системот
Пред тоа, фактурите можат да се испраќаат на кој било начин по договор меѓу страните — печатени, по е-пошта како PDF, или електронски преку УЈП на доброволна основа.
Штом ќе влезете во системот — доброволно или со почетокот на Вашата фаза — секоја Б2Б фактура мора да помине низ официјалниот систем на УЈП. Тоа значи дека:
- Фактурата се креира во посебен JSON формат пропишан од УЈП.
- Се потпишува дигитално со квалификуван сертификат (JWS потпис).
- Се испраќа преку УЈП API — не по е-пошта.
- Се добива уникатен EUID број и QR код за следење.
- Примачот ја гледа фактурата директно во системот на УЈП и може електронски да ја прифати или одбие.
Системот веќе беше пуштен во работа во Фаза 2 во мај 2026 година, со поддршка за влезни фактури, прифаќање/одбивање и поништување, а во јуни 2026 тест-платформата беше отворена за сите фирми. Значи, периодот од октомври 2026 до почетокот на Вашата фаза е вистински прозорец за подготовка — не треба да се потроши.
Кои фирми се опфатени со обврската
Накратко: речиси сите — но не во исто време. Обврската на крај ги опфаќа:
- ДДВ обврзниците кои издаваат фактури кон други правни лица — прва фаза, 1 април 2027.
- Фирмите кои испорачуваат стоки или услуги на државни институции (Б2Г).
- Сметководствените фирми кои фактурираат во име на своите клиенти — рокот го следи клиентот, па канцеларија со ДДВ обврзници меѓу клиентите е практично во првата фаза.
- Едноставните трговци и ДООЕЛ кои работат со други фирми.
Што не е опфатено со оваа обврска:
- Малопродажба кон физички лица (Б2Ц) — таа и понатаму се покрива со фискалните каси.
Ако Вашата фирма во моментов издава фактури кон друга фирма — обврската се однесува на Вас; прашањето е само во која фаза.
Што мора да имате пред да почнете
Подготовката има три столба. Сите три мора да бидат на место пред да можете да поднесувате фактури кон УЈП — без разлика дали влегувате доброволно во октомври 2026 или со почетокот на Вашата фаза.
1. KIBS квалификуван сертификат на SafeNet токен
Секоја фактура мора да биде дигитално потпишана со квалификуван електронски сертификат, издаден од овластен издавач во Македонија — во практика, тоа е КИБС. Сертификатот доаѓа на физички SafeNet USB токен што го приклучувате во компјутерот.
Што треба да направите:
- Поднесете барање до КИБС за издавање на квалификуван сертификат.
- Чекање: типично 1–3 недели, со повеќе документи (решение за регистрација, лична карта на овластеното лице).
- Трошок: годишна обнова. Точните цени проверете директно кај КИБС.
- Инсталирајте го SafeNet драјверот на сите компјутери што ќе го користат токенот.
Не оставајте го ова за последните недели пред Вашиот рок. Со фазниот распоред, најголемиот наплив на барања за сертификати се очекува во првиот квартал на 2027 година, пред фазата на ДДВ обврзниците.
2. EUJP-ID — регистрација и делегација на потписник
Покрај сертификатот, секое лице што ќе потпишува фактури мора да има EUJP-ID — единствен идентификатор за потписник, доделен преку системот за е-Фактура на УЈП.
За сметководствените фирми ова е критично, бидејќи делегацијата е двостепена:
- Клиентот (фирмата издавач) делегира овластување кон сметководствената канцеларија преку нејзиниот ЕДБ.
- Сметководствената канцеларија интерно делегира кон конкретниот сметководител — лицето чиј сертификат ќе потпишува.
Ако делегацијата не е правилно поставена, дури и со валиден сертификат ќе добивате грешка E5004 при поднесување. Овие настройки се прават еднократно, но мораат да се направат пред да започне реалното фактурирање.
3. Софтвер за креирање и поднесување
УЈП API не прифаќа PDF-ови, скенирани документи или едноставно пополнети формулари. Поднесувањето мора да биде во точно дефиниран JSON формат, со валиден JWS потпис, и со точни кодови од новите шифрарници (ДДВ-А, ДДВ-Б, ДДВ-В, ДДВ-Г — кои во Phase 2 ги заменија постарите кодови како A018, B005…).
Имате три опции:
- SaaS претплата — месечна претплата, фактурите живеат во облак кај провајдерот.
- Десктоп апликација — еднократно купување, податоците остануваат локално кај Вас. На пример, eFakturaWin е дизајниран токму за оваа намена.
- Сопствена интеграција — за големи фирми со внатрешен ИТ тим. Скапо и долготрајно.
Кој модел е соодветен зависи од големината на фирмата, чувствителноста на податоците и буџетот. За малите и средни фирми и сметководителите, локалниот десктоп пристап често е најфлексибилно решение.
Што се случува ако не сте подготвени
Според предлог-законот, издавањето фактура надвор од системот по почетниот датум на Вашата фаза може да доведе до:
- Фактурата да се смета за неиздадена — со сите последици што од тоа произлегуваат за двете страни.
- Прекршочни казни за фирмата: ориентационо од 300 до 1.000 евра за микро субјекти, 600–2.000 за мали, 1.800–6.000 за средни и 3.000–10.000 евра за големи.
- Казна за одговорното лице во правното лице: 50–500 евра; за едносопственик 100–250 евра.
- Проблеми при контрола од УЈП и блокирање на следни активности.
Конкретните износи ќе бидат конечни дури по усвојувањето на законот и треба да ги проверите со Вашиот сметководител — но дури и поважно од износот е тоа што Вашите бизнис партнери нема да можат да работат со Вас ако не сте во системот кога тие ќе влезат. Тоа е реалниот ризик: губење на клиенти.
Две работи што многумина не ги забележуваат
УЈП не е Вашата архива. Според предлог-законот, фактурите се достапни за преземање од системот само две години по годината на издавање, додека обврската за чување трае цело време на даночната постапка. Разликата мора да ја покриете Вие — со сопствена локална архива.
Постои легален офлајн режим. Ако системот е недостапен 24 часа непрекинато, дозволено е фактурирање надвор од него, со обврска фактурите да се достават во рок од 5 работни дена од повторното воспоставување. Програма што работи локално и има ред за дополнително испраќање го покрива ова природно; чисто веб-решение не може.
Чек-листа: 6 чекори за подготовка
Пресметајте наназад од почетниот датум на Вашата фаза и завршете ја оваа листа најмалку еден месец претходно.
- Контактирајте КИБС за издавање на квалификуван сертификат (планирајте 2–3 недели).
- Регистрирајте EUJP-ID на платформата за е-Фактура на УЈП за секое лице што ќе потпишува.
- Поставете делегации — особено важно за сметководствените фирми со повеќе клиенти.
- Изберете и инсталирајте софтвер за поднесување (SaaS, десктоп или сопствен).
- Тестирајте го целиот процес на тест-средината (efakturatest.ujp.gov.mk) со неколку пробни фактури.
- Ажурирајте ги внатрешните шифрарници — ДДВ кодови, единици мерка, начини на плаќање. Phase 2 донесе нови ознаки.
Што можете да направите денес
Фазниот распоред значи дека нема паника — но и дека нема причина да се чека. Тест-средината на УЈП е отворена за сите фирми уште од јуни 2026, сертификатот и делегациите се еднократна работа, а прозорецот до април 2027 е доволно широк за мирна подготовка. Истата подготовка, направена во март 2027 заедно со сите други ДДВ обврзници, ќе биде значително поскапа и постресна.